Maaşın Elden Ödenmesinin Zararları ve İşçinin Yasal Hakları

Çalışma hayatında sık sık karşılaşılan problemlerden biri, işverenlerin işçi maaşlarını kısmen ya da tamamen banka yerine nakit olarak ödemeleridir. Bu yönteme genellikle Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) primleri ve vergilerden kaçınmak amacıyla başvurulmaktadır. Kısa vadede işçinin eline geçen nakit miktarı aynı gibi görünse de, uzun vadede ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

– İşverenlerin işçi maaşlarını nakit ödemesi sık görülür. – Nakit ödeme, SGK primleri ve vergilerden kaçınmak için yapılır. – Kısa vadede işçi aynı miktarda nakit alır. – Uzun vadede ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

Maaşın elden ödenmesinin işçi açısından zararları nelerdir? İşçinin maaşının elden ödenmesi işçiye hangi yasal hakları sağlar?

Maaşın Elden Ödenmesinin İşçiye Zararları

İşçinin maaşın asgari ücret kısmının veya maaşının bir kısmının bankaya yatırılıp geri kalan maaşının elden verilmesi konusunda öncelikle bilinmesi gereken işverenlerin bu uygulaması mevzuata aykırıdır. Mevzuat gereği işçinin tüm maaşının banka üzerinden ödenmesi zorunluluktur. 

İşçinin maaşının elden ödenmesinin işçiye birçok maddi zararı bulunmaktadır. İşçinin maaşının elden ödenmesinin işçiye yarattığı başlıca mağduriyetler şu şekilde açıklanabilecektir; 

• İŞÇİNİN MAAŞININ TAMAMININ BANKA ÜZERİNDEN ÖDENMEMESİ DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞI ALMASINA SEBEBİYET VERECEKTİR. 

İşveren işçiye banka üzerinden ödediği maaş tutarını bordrolaştırmak ve SGK’ya bu tutar üzerinde prim ödemek zorundadır. Eğer işçiye maaşının bir kısmı elden ödeniyor ise en önemli sebebi işçinin maaşının SGK’da düşük gösterilmesi ve eksik prim yatırılmasıdır.    Bu durum, işçinin yıllarca çalışıp emekli olduğunda, alacağı emekli maaşının hak ettiğinizden çok daha düşük olmasına neden olacaktır. Unutulmamalıdır ki emeklilik maaşının yüksek olması çalışma hayatında ödenen prim miktarının yüksekliğine bağlıdır. 

• İŞÇİNİN MAAŞININ TAMAMININ BANKA ÜZERİNDEN ÖDENMEMESİ TAZMİNAT KAYIPLARININ OLUŞMASINA SEBEBİYET VEREBİLECEKTİR. 

İŞÇİNİN KIDEM TAZMİNATI VE DİĞER TÜM İŞÇİLİK ALACAKLARININ TAM MAAŞ ÜZERİNDEN ÖDENMESİ KURALDIR. İşçinin maaşının elden ödenip ödenmemesinin kıdem tazminatı hesabında bir önemi bulunmamaktadır. Fakat işverenler daha az ödeme yapabilmek için aksini iddia edebilmektedir. 

İşverenin, işçi maaşının bir kısmını elden ödediği durumlarda işçinin işten çıkartılması halinde ödenecek tazminatın banka üzerinden ödenen rakamdan hesaplanacağını iddia etmesi sık rastlanılan bir durumdur. Nasıl ki işçinin maaşının bir kısmının elden ödenmesi yasal değil ise işveren tarafından tazminatların yalnızca banka üzerinden ödenen rakamdan hesaplanacağını iddia etmesi ve tazminatların banka üzerinden ödenen rakamlar dikkate alınarak hesaplanması da yasal değildir.   

İşçiye elden ödenen maaş kısmı dikkate alınmadan yalnızca banka üzerinden ödenen rakamlar dikkate alınarak hesaplanmış tazminat ödemesi yapılması halinde tazminatları eksik ödenmiş olacaktır. Bu durumda işçinin işverenden halen tazminat alacağı bulunmakla birlikte işçi eksik tazminatları için dava açmak istemesi halinde elden ödenen maaş miktarını yani aldığı tam maaş miktarını ispatlama yükümlülüğündedir. Çok kere işçiler tam maaşlarının ispatı konusunda zorlanmakta, tanık veya yazılı delil bulunamamaktadır.  

• İŞÇİNİN MAAŞININ TAMAMININ BANKA ÜZERİNDEN ÖDENMEMESİ İŞÇİNİN DÜŞÜK İŞSİZLİK MAAŞI VE RAPOR PARASI ALMASINA SEBEBİYET VEREBİLECEKTİR. 

İşçinin İşsiz kalması durumunda bağlanacak işsizlik maaşı veya hastalık durumunda alacağı geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası), resmi olarak bildirilen kazancı üzerinden belirleneceği için işçinin maaşının bir kısmının elden ödenmesi halinde işçi düşük işsizlik maaşı ve düşük rapor parası alacak, işçi hak kaybına uğrayacaktır. 

• İŞÇİNİN MAAŞININ TAMAMININ BANKA ÜZERİNDEN ÖDENMEMESİ İŞÇİNİN BORDOSUNDA MAAŞININ DÜŞÜK GÖRÜNMESİNE SEBEBİYET VERECEĞİNDEN İŞÇİ İHTİYACI OLDUĞUNDA GELİRİNİ İSPATLAMAKTA ZORLUK ÇEKECEKTİR. 

Bankalardan kredi kullanımı veya kredi kartı talep edilmesi halinde gelir belgesi (bordro) sunması istenilebilmektedir. Aynı şekilde yurt dışı vize başvurularında da tam gelirin ispatı istenilebilmektedir. Bu gibi durumlarda gerçek maaşın resmi olarak kanıtlanabilmesi için maaş bordosuna ihtiyaç duyulabilmektedir.  Elden yapılan ödemeler ise maaş bordosunda görünmeyeceğinden tam maaşın ispatlanması mümkün olmayacaktır.  

Maaşın Elden Ödenmesi Durumunda İşçinin Yasal Hakları

İŞÇİNİN MAAŞININ BİR KISMININ ELDEN ÖDENMESİ, İŞÇİYE ELDEN ÖDEMELER DEVAM ETTİĞİ MÜDDETÇE İŞ SÖZLEŞMESİNİ HAKLI NEDENLER İLE FESHETME İMKANI SAĞLAYACAKTIR. YANİ İŞÇİ, MAAŞININ BİR KISMI ELDEN ÖDENMEYE DEVAM ETTİĞİ MÜDDETÇE KIDEM TAZMİNATINI ALARAK İŞTEN AYRILMAK HAKKINA SAHİPTİR. 

Kanunu ve Yargıtay kararlarına göre, işçinin maaşının SGK’ya eksik bildirilmesi ve elden ödenmesi yasa dışıdır.

1. İŞÇİNİN MAAŞININ ELDEN ÖDENMESİ HALİNDE İŞÇİNİN HAKLI NEDENLE FESİH HAKKI (KIDEM TAZMİNATINI ALARAK AYRILMA)

İşçinin sigorta primlerinin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması, 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 24/II-e maddesi uyarınca işçiye “haklı nedenle derhal fesih” hakkı verir. İşçi, bu durumu gerekçe göstererek haklı nedenler ile feshedebilir ve çalışma süresi 1 yılı doldurmuşsa kıdem tazminatını işverenden talep edebilir. SGK primi eksik yatırılan işçi maddi kayba uğramaktadır. 

2. HİZMET TESPİTİ VE ALACAK DAVASI

İşçi, elden aldığı maaşı ispatlamak şartı ile işverene karşı hizmet tespit davası açabilir. Bu dava sonucunda ise; 

• Geçmişe dönük eksik yatan SGK primlerinin tamamlatılması sağlanabilir.
• Eksik hesaplanan fazla mesai, tatil ücretleri ve tazminat farkları gerçek maaş üzerinden yeniden hesaplanarak işverenden tahsil edilebilir. Tabi burada fazla mesai, tatil ücretleri ve tazminat farkları için muacceliyet tarihinden itibaren 5 yıllık zaman aşımı olduğu dikkate alınarak dava açılmalıdır. Kıdem ve ihbar tazminatında zamanaşımı başlangıcı fesih tarihi iken fazla mesai gibi ücret alacaklarında zamanaşımı başlangıç tarihi işin yapıldığı tarihtir. 
• Tabi bu gibi davalarda İşçi aleyhinde en büyük sorun asıl maaş tutarının ne kadar olduğuna ilişkin olarak ispat yükünün işçi üzerinde olmasıdır. İşçi asıl maaşının banka hesabına yatırılan tutardan daha fazla olduğunu yani elden ödenen maaş tutarının ne kadar olduğunu iş arkadaşlarının şahitlikleri, elden ödemeye dair mesajlaşmalar, şirket içi yazışmalar, puantaj kayıtları, makbuzlar, emsal ücret araştırmaları vb. ile ispat edebilecektir. 

3. ŞİKAYET VE İHBAR YOLLARI

İşveren yönünden işçinin tüm maaşının banka üzerinden ödenerek, ödenen tüm maaş tutarının bodrolaştırılması ve SGK’ya yansıtılması hem işçiye karşı hem de devlete karşı sorumluluğudur.   Bu yönüyle işveren eğer işçinin tüm maaşını banka üzerinden ödemiyor, maaşın bir kısmını elden ödeyerek SGK primlerini ödemekten ve vergisel yükümlülüklerini  yerine getirmekten kaçınıyor ise her zaman idari yaptırımlarla karşı karşıya kalma riski altındadır.  İşçi yasal olarak uğradığı bu haksızlık karşısında durumu doğrudan devlet kurumlarına bildirerek inceleme başlatılmasını talep edebilir. İşçi uğradığı haksızlığın tespiti ve işverenin idare nezdinde incelenmesi için;

• İşçi, ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi’ne şikayette bulunabilir.
• CİMER üzerinden SGK ve Çalışma Bakanlığı’na durumu yazılı olarak iletebilir.
• Bağlı bulunulan SGK İl/İlçe Müdürlüklerine dilekçe ile başvurabilir.

Şikayet neticesinde kuruma eksik bildirim yaptığı tespit edilen işverene ciddi idari para cezaları uygulanır.

Özetle Elden maaş ödenmesi, işçinin haklarını zedeleyebilecek ciddi bir durumdur. Elden maaş verilmesi yasal mı sorusu, iş hukukunda önemli bir yer tutar; zira maaşın bankadan ödenme zorunluluğu, hem işçinin hem de işverenin yasal yükümlülüklerinden biridir. Elden maaş almanın zararları arasında, işçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi ve hukuki haklarını ispatlama zorluğu bulunmaktadır. İşçiler, elden maaş ödenmesi şikayetleri ile ilgili olarak yetkili mercilere başvurarak haklarını koruma altına alabilirler. İşçilerin elden maaş alma durumu, genellikle işverenin vergi yükümlülüklerinden kaçınmak amacıyla başvurulan bir yöntemdir. Bu durum, işçilerin gelecekte emeklilik haklarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, elden maaş alan işçiler, iş kazası veya hastalık durumunda maddi destekten mahrum kalma riski taşır. İşverenlerin bu tür uygulamalara başvurması, çalışma koşullarının da sağlıksız hale gelmesine yol açabilir. İşçilerin bilinçlenmesi ve haklarını aramaları, bu tür haksızlıkların önüne geçilmesi açısından büyük önem taşır.

İSTANBUL AVUKAT EZGİ ESNİK GÜNAY HUKUK BÖROSU 

https://www.youtube.com/embed/adR7zhAjbTQ?si=Kbs9hUeeu-QK-v_wVideolar