Yurt Dışı İşçi Hakları: Türk Firmalarında Çalışanların Hukuki Hakları Nelerdir?
Son yıllarda inşaat, lojistik ve tekstil başta olmak üzere pek çok sektörde Türk firmaları küresel ölçekte büyük projelere imza atmaktadır. Bu projelerde görev alan binlerce Türk işçisinin en çok merak ettiği konuların başında ise yurt dışı işçi hakları gelmektedir.
Peki, Türkiye’den yurt dışına çalışmaya giden işçiler hangi hukuka tabidir? Kıdem tazminatı, fazla mesai ve ücret alacaklarını döviz cinsinden isteyebilirler mi? İstanbul Avukat Ezgi Esnik Günay Hukuk Ofisi olarak, yurt dışında Türk firmalarında çalışan işçilerin yasal haklarını ve açabilecekleri davaları bu rehberde ayrıntılarıyla ele aldık.
Yurt Dışında Çalışan Türk İşçileri Hangi Kanuna Tabidir?
Yurt dışında bir Türk firmasında çalışan Türk işçi ile işveren arasında aksine bir sözleşme veya anlaşma bulunmuyorsa, çalışma şartları ve hukuki uyuşmazlıklar 4857 sayılı Türk İş Kanunu mevzuatına göre belirlenir.
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca, taraflar uygulanacak hukuku serbestçe seçebilirler. Ancak işçinin mutlak haklarını koruyan emredici kurallar saklıdır. Eğer iş sözleşmesinde yabancı bir ülke hukuku seçilmemişse, işçinin Türkiye’deki çalışma koşulları ve hakları aynen yurt dışındaki çalışma süreci için de geçerli olacaktır.
Önemli Not: İşçinin Rusya, Kazakistan, Özbekistan, Katar, Libya, Irak, Almanya, Dubai veya Cezayir gibi farklı ülkelerde çalışıyor olmasının bir önemi yoktur. İşveren bir Türk firması ise uyuşmazlıklarda yetkili mahkeme Türk Mahkemeleridir.
Yurt Dışı İşçilerinin Temel İşçilik Alacakları ve Hakları
Yurt dışı projelerinde çalışma kampları, ağır şantiye koşulları ve uzun mesailer sıkça görülmektedir. Türk mevzuatına tabi çalışan işçilerin talep edebileceği temel haklar şunlardır:
1. Haftalık Çalışma Süresi ve Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Hakkı
Türk İş Kanunu’na göre haftalık yasal çalışma süresi en fazla 45 saattir. Yurt dışındaki şantiyelerde veya ofislerde bu süreyi aşan çalışmalar “fazla mesai” olarak kabul edilir.
Ücret Hesaplaması: Her bir saatlik fazla çalışma için işçiye, normal saatlik ücretinin %50 artırımlı (1,5 katı)ödenmesi zorunludur.
Haklı Fesih Nedeni: Fazla mesai ücretlerinin düzenli ödenmemesi, işçiye iş sözleşmesini tek taraflı olarak haklı nedenle feshetme ve kıdem tazminatı talep etme hakkı tanır.
Zamanaşımı Süresi: Geriye dönük fazla mesai alacakları için zamanaşımı süresi 5 yıldır.
2. Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakkı
Yurt dışındaki Türk firmasında en az 1 yıl çalışan işçi, işveren tarafından haksız yere işten çıkarıldığında veya kendisi haklı nedenlerle (maaş ödenmemesi, mobbing vb.) işten ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanır.
Ayrıca, iş sözleşmesi feshinden önce yasal ihbar sürelerine uyulmaması durumunda işçiye ihbar tazminatıödenmelidir. Yurt dışı projelerinde sıkça rastlanan “iş bitti, proje tamamlandı” gerekçesiyle işten çıkarmalarda da işçinin ihbar tazminatı hakkı saklıdır.
3. Yıllık İzin Hakkı ve Ücreti
Yurt dışında çalışan işçilerin yıllık ücretli izin hakları, Türkiye’deki kıdem sürelerine göre hesaplanır:
1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) olanlar: Yılda en az 14 gün,
5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlar: Yılda en az 20 gün izin hakkına sahiptir.
İşçinin yurt dışında çalıştığı süre boyunca yıllık izinlerini kullanmasına izin verilmemişse, iş akdinin feshinde bu izinlerin parasal karşılığı (brüt ücret üzerinden) işçiye ödenmelidir.
4. UBGT (Resmi ve Dini Bayram Tatili) Alacağı
İşçi, çalıştığı ülkenin yerel takvimi veya kuralları ne olursa olsun, Türkiye’deki resmi ve dini bayram günlerinde (29 Ekim, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı vb.) çalıştırılmışsa, bu günler için ek ücrete hak kazanır. UBGT günlerinde yapılan her bir günlük çalışma için işçiye 1 günlük ek ücret (toplamda çift yevmiye) ödenmelidir.
Maaşını Dolar veya Euro Alan İşçi Tazminatını Hangi Para Cinsinden Alır?
Yurt dışı işçi davalarında en çok karşılaşılan durumlardan biri ücretlerin yabancı para birimi cinsinden ödenmesidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; işçinin maaşı Dolar ($) veya Euro (€) olarak ödenmekteyse, kıdem ve ihbar tazminatları ile diğer işçilik alacakları da yabancı para cinsinden hesaplanmalıdır.
Bu durum, özellikle döviz kurundaki dalgalanmalar karşısında işçinin hak kaybına uğramasını engeller. Dava süreci uzasa dahi işçi, haklarını döviz cinsinden ve devlet bankalarının o yabancı para birimine uyguladığı en yüksek faiz oranıyla (devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına uyguladığı en yüksek faiz) talep edebilir.
Yurt Dışı İşçi Alacakları İçin Türkiye’de Dava Açılabilir mi?
Evet. Yurt dışında çalışan Türk işçileri, yurda döndüklerinde hak ettikleri alacakları alamamışlarsa işverene karşı Türkiye’de dava açabilirler. * Yetkili Mahkeme: Davalı işverenin Türkiye’deki yerleşim yeri (merkez adresi) mahkemeleri veya işçinin Türkiye’deki ikametgahı iş mahkemeleridir.
Dava Öncesi Şart: İş mahkemelerinde dava açılmadan önce arabuluculuk sürecine başvurulması yasal bir zorunluluktur.
İŞKUR Uyarısı: Yurt dışına çalışmaya gitmeden önce, istihdamın yasal bir zeminde ilerlemesi ve hak kayıplarının önlenmesi adına İŞKUR yurt dışı istihdam sözleşmesi süreçlerinin ve kurumun bilgilendirme sayfalarının incelenmesi büyük önem arz etmektedir.
Sonuç ve Hukuki Destek
Yurt dışı işçi alacakları davaları; uluslararası hukuk, MÖHUK ve Türk İş Kanunu’nun birlikte değerlendirilmesi gereken, hesaplamaları karmaşık nitelikteki davalardır. Şantiye puantaj kayıtları, banka hesap dökümleri, pasaport giriş-çıkış kayıtları ve tanık beyanları davanın seyrini doğrudan etkiler. Hak kaybına uğramamak ve sürecin profesyonelce yönetilmesi için bir iş hukuku avukatından destek almanız tavsiye edilir.
Yurt dışı işçilik alacaklarınız, tazminat hesaplamaları ve hukuki danışmanlık talepleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İSTANBUL AVUKAT EZGİ ESNİK GÜNAY HUKUK OFİSİ
